GR EN

Αλλάζοντας τρόπο ζωής για καλύτερη υγεία

Ο ρόλος των προγραμμάτων υποστήριξης ασθενών

 

Η συμπεριφορά και ο τρόπος ζωής του καθενός είναι σαφές στις μέρες μας ότι σχετίζονται άμεσα με την προσωπική μας υγεία. Ειδικά στην περίπτωση μερικών από των πιο διαδεδομένων χρόνιων παθήσεων στην Ευρώπη, όπως ο καρκίνος, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο σακχαρώδης διαβήτης, ο τρόπος ζωής έχει αποδειχθεί ότι συνδέεται στενά με την πρόληψη ή την αντιμετώπισή τους.1

Το κατά πόσο όμως ο ασθενής ακολουθεί τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού αλλά και είναι έτοιμος να δεχτεί σημαντικές για την υγεία του αλλαγές, είναι ένα διαχρονικό ζήτημα που περιγράφεται με τον όρο «συμμόρφωση». Το γεγονός αυτό αναγνωρίσθηκε ήδη από τα αρχαία χρόνια, όπου ο Ιπποκράτης προειδοποιούσε τους θεραπευτές να επιβλέπουν τα λάθη των ασθενών, τα οποία τους ωθούν στο να πούνε ψέματα ότι συμμορφώθηκαν στις οδηγίες.

Στα σημερινά δεδομένα η μη αυτή συμμόρφωση μπορεί να σημαίνει μη συστηματική λήψη του φαρμάκου, υπερκατανάλωση ή υποκατανάλωσή του, καθώς και λάθη σε ό,τι αφορά τις ώρες λήψης, τη συντήρησή του, κ.ά. Καταγράφοντας το πρόβλημα, μια έρευνα στις ΗΠΑ αποκάλυψε ότι τα συνταγογραφούμενα φάρμακα σε ποσοστό άνω του 60% λαμβάνονται με λάθος τρόπο ή και καθόλου.2

Στη χώρα μας δεν είναι γνωστό εάν ισχύει ένα τέτοιο ποσοστό, όμως ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων σε μια πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι ένας στους τέσσερις Έλληνες παίρνει συνταγογραφούμενα φάρμακα χωρίς συνταγή ιατρού. Ενδεικτικό επίσης στοιχείο είναι ότι 2 στους 10 δεν θεωρούν πως είναι καλά ενημερωμένοι για τα φάρμακα που λαμβάνουν, ενώ σε ποσοστό 13% δεν γνωρίζουν καλά τις οδηγίες για το πώς πρέπει να λαμβάνουν τα φάρμακά τους.3

Τα παραπάνω βέβαια δεν αποτελούν αναγκαία συμπεριφορές μη συμμόρφωσης στις θεραπευτικές οδηγίες, αλλά υποδεικνύουν ένα έλλειμμα γνώσης σε ό,τι αφορά τη σημασία της.

Κόστος

Γενικότερα η μη συμμόρφωση στη θεραπευτική αγωγή, η οποία αποδίδεται σε διάφορους και σύνθετους παράγοντες, αποτελεί αιτία επανεισαγωγών για νοσηλεία που θα μπορούσαν να αποφευχθούν. Σαφώς το αποτέλεσμα για τον ασθενή είναι αρνητικό, ενώ το ίδιο ισχύει και για το Σύστημα Υγείας.

Χαρακτηριστική είναι η έρευνα που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο IMS, η οποία αναφέρει ότι μισό τρισεκατομμύριο δολάρια σε παγκόσμια ετήσια δαπάνη για την υγεία μπορεί να αποφευχθεί, εάν ο καθένας μας αρχίσει να χρησιμοποιεί τα φάρμακα περισσότερο υπεύθυνα και να ακολουθεί τις συμβουλές του ιατρού.4

Προγράμματα υποστήριξης

Λύση στο ζήτημα έρχονται να δώσουν τα προγράμματα υποστήριξης ασθενών, μια σειρά δηλαδή από παρεχόμενες υποστηρικτικές υπηρεσίες με σκοπό τη συμμόρφωση στις οδηγίες του ιατρού. Μέσω αυτών, τόσο οι ασθενείς όσο και οι οικείοι τους γίνονται πιο ικανοί και πιο σίγουροι για τη διαχείριση της ασθένειας και της θεραπείας τους.

Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή τους βέβαια, που θα βοηθήσουν τους ασθενείς να αλλάξουν τρόπο ζωής και να τον διατηρήσουν, δεν είναι εύκολος.

Κάθε ένα πρόγραμμα υποστήριξης αφορά ένα συγκεκριμένο φαρμακευτικό σκεύασμα. Οι υπηρεσίες του πρέπει να είναι με τέτοιο τρόπο σχεδιασμένες ώστε να καλύπτουν πλήρως τις απαιτήσεις της εκάστοτε θεραπείας που πρέπει να ακολουθήσουν οι ασθενείς.

Η συμμόρφωση επιτυγχάνεται μέσα από ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών, όπως η εκπαίδευση και η υποστήριξη για τη σωστή και έγκαιρη χρήση του φαρμάκου (με ή χωρίς νοσηλευτικές πράξεις), η υπενθύμιση για τη λήψη του, η διακριτική και άνετη παροχή υπηρεσιών στο οικείο περιβάλλον των ασθενών, η εκπαίδευση των συγγενών, κ.ά.

Περιβάλλον

Δεν είναι όμως μόνο ο συμβουλευτικός ή ο ενημερωτικός παράγοντας που θα δώσουν λύση στο πρόβλημα. Τα προγράμματα υποστήριξης θα πρέπει να δημιουργούν και ένα περιβάλλον για τον ασθενή, το οποίο θα ενθαρρύνει τις απαραίτητες αλλαγές. Για παράδειγμα, εάν η έναρξη σωματικής άσκησης επιβάλλεται σε μια περίπτωση, τότε αυτή θα πρέπει αντί ως μια αναγκαία δραστηριότητα να προβληθεί ως μια μορφή διασκέδασης και χαλάρωσης, η οποία θα μπορεί να πραγματοποιείται στα πλαίσια της συμμετοχής σε μια κοινότητα.5

Πώς λειτουργούν

Η χρήση τους και η ένταξη των ασθενών στα προγράμματα υποστήριξης είναι απλή. Ο γιατρός, όταν συνταγογραφεί ένα συγκεκριμένο σκεύασμα, ενημερώνει τον ασθενή και του δίνει τις σχετικές οδηγίες για το πρόγραμμα υποστήριξης. Ο ασθενής καλεί στο εξειδικευμένο τηλεφωνικό κέντρο του προγράμματος και πραγματοποιείται η κατ’ οίκον εκπαίδευση καθώς και η περαιτέρω υποστήριξη του. Ο γιατρός από την πλευρά του μπορεί να ενημερωθεί ανά πάσα στιγμή για την πορεία του ασθενή.

Οφέλη

Σε κλινικές μελέτες διαπιστώθηκε ότι με τη χρήση προγραμμάτων υποστήριξης ασθενών υπήρξε σαφής βελτίωση σε ό,τι αφορά τη συμμόρφωση κατά 35% στα ενέσιμα φάρμακα, 63% στα επιθέματα και 27% στα από του στόματος χορηγούμενα χάπια.

Τα οφέλη της συμμόρφωσης σαφώς και είναι σημαντικά. Για αυτό και ανεξάρτητα με το πώς προκύπτει η μη συμμόρφωση, τόσο οι γιατροί όσο και γενικότερα οι εταίροι του κλάδου θα πρέπει να γνωρίζουν την πιθανότητα εκδήλωσης μιας τέτοιας συμπεριφοράς και να προσπαθούν ανά πάσα στιγμή να μειώσουν την πιθανότητα εμφάνισής της.

Μιχάλης Δελαπόρτας, CEO, Aid Plus Care

 

Παραπομπές

1. World Health Organization (WHO) (2008). Behaviour change strategies and health: the role of health systems. EUR/RC58/10. Tbilisi, Georgia: WHO.
2. Quest Diagnostics. Prescription Drug Monitoring Report 2012. Laboratory Insights into the New Drug Epidemic
3. www.iefimerida.gr. ΕΟΦ: Φάρμακα σαν… καραμέλες καταναλώνουν οι Έλληνες – Αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών
4. IMS Institute for Healthcare Informatics. Responsible Use of Medicines Report 2012
5. European Food Information Council. Motivating Behaviour Change

Photo credit: hang_in_there / Foter.com / CC BY